Podcastserie
De Kunst van Transparantie is een podcastreeks die ik samen met Asha Narain en Publiek Denken heb ontwikkeld, en waarin ik als co-host het gesprek voer. We onderzoeken hoe openheid en geslotenheid samenhangen met macht, vertrouwen, geschiedenis en technologie. Wie bepaalt wat zichtbaar wordt, wie wordt gehoord en welke belangen botsen? De gesprekken laten zien waarom transparantie nooit alleen over informatie gaat, maar ook over onze verhouding tot elkaar en tot de overheid.
Met Bas van Beek (onderzoeksjournalist) en Paul Frissen (politiek filosoof)
Hoe transparant is Nederland eigenlijk? Onderzoeksjournalist Bas van Beek en bestuurskundige Paul Frissen over waarom overheidsinformatie vaak toch achter slot en grendel blijft — en of volledige openheid altijd wenselijk is.
Met Maarten Schurink (SG Defensie) en Pascalle Grotenhuis (DG Buitenlandse Zaken)
Wat gebeurt er als openheid schade toebrengt aan mensen of aan de veiligheid van de staat? Maarten Schurink (Defensie) en Pascalle Grotenhuis (Buitenlandse Zaken) over de grens tussen het recht op informatie en de noodzaak om te beschermen.
Column — Manuela Fun
“In het gesprek kwam een onderscheid naar voren dat mij bijbleef: beschermen is iets anders dan verbergen. Beschermen betekent zorgvuldig omgaan met informatie omdat openbaarmaking schade kan veroorzaken. Verbergen betekent informatie achterhouden om kritiek te vermijden.”
Lees de column: Beschermen is iets anders dan verbergen
Met Marja Wagenaar (oud-Tweede Kamerlid en besluitvormingsarchitect)
Waarom blijft openheid bij de overheid zo ongewoon? Marja Wagenaar, oud-Kamerlid en besluitvormingsexpert, over de wortels van een cultuur waarin voorzichtigheid en angst vaak de boventoon voeren.
Met Peter Burger (onderzoeker journalistiek en desinformatie, Universiteit Leiden) en Marije Arentze (adviseur strategische weerbaarheid tegen desinformatie)
Hoe ontstaat vertrouwen, hoe raakt het beschadigd, en hoe herstel je het? Peter Burger (Universiteit Leiden) en Marije Arentze (TwynstraGudde) over desinformatie en de vraag of transparantie vertrouwen daadwerkelijk terugbrengt.
Column — Manuela Fun
“Fact-checks en strengere regels zijn nodig — maar ze beantwoorden niet de kernvraag: hoe houden we een samenleving bij elkaar als mensen steeds vaker in verschillende werkelijkheden leven?”
Lees de column: We bestrijden desinformatie. Maar verliezen we iets groters uit het oog?
Met Stephan Grimmelikhuijsen (bestuurskundige) en Serv Wiemers (directeur Open State Foundation)
De overheid gebruikt steeds vaker algoritmen en kunstmatige intelligentie. Maar wat gebeurt er met vertrouwen, verantwoordelijkheid en democratische controle? In deze aflevering: bestuurskundige Stephan Grimmelikhuijsen en Open State-directeur Serv Wiemers.
Met Lousewies van der Laan en Arco Timmermans
Openbaarheid is niet neutraal. Wat zichtbaar wordt, wanneer informatie openbaar wordt en wie het verhaal kan duiden, beïnvloedt de machtsverhoudingen. Lousewies van der Laan en Arco Timmermans onderzoeken hoe transparantie binnen internationale handel en belangenbehartiging democratische controle mogelijk maakt, maar ook strategisch kan worden ingezet — en wie daarvan profiteert of juist kwetsbaar wordt.
Met Guido van Enthoven en Michel Dückers
Wat doen crisissituaties met openheid? Wanneer tijdsdruk, onzekerheid en veiligheid botsen met de behoefte aan informatie, wordt transparantie een voortdurend dilemma. Guido van Enthoven en Michel Dückers onderzoeken welke factoren openbaarheid tijdens een crisis bemoeilijken, wie bepaalt wanneer een crisis voorbij is en wat onvoldoende openheid doet met het vertrouwen in de overheid en met de samenleving.
Koloniale archieven kunnen het verleden zichtbaar maken, maar zijn zelf ontstaan binnen ongelijke machtsverhoudingen. Wat betekent openbaarheid wanneer de bronnen vooral de blik van de koloniale overheid weerspiegelen? Deze aflevering onderzoekt de betekenis van toegankelijkheid, duiding en historische verantwoordelijkheid — en de vraag of het openen van archieven voldoende is om recht te doen aan het verleden.
De afsluitende aflevering van de reeks blikt terug op wat de gesprekken hebben blootgelegd over openheid, macht en vertrouwen — en wat dat zegt over wie we zijn als land.